Gebaseerd op Handboek teamcoaching van Martijn Vroemen. Door Rutger de Rijk & Annelies Slijpen, eigenaren van Out of Office Teamtraining. Samen met ons team trainen we teams in de natuur, van kleine teams tot grote organisaties.
In het kort
Elk team heeft een bovenstroom (de taken, de afspraken, de planning) en een onderstroom (wat er onuitgesproken gebeurt).
In die onderstroom ontstaan patronen die een team ongemerkt vastzetten. Wij beschrijven er elf.
Elk patroon levert het team ook iets op. Juist daarom is het zo hardnekkig, en juist daarom kun je het doorbreken.
Een voorstel wordt zonder discussie aangenomen. Twee weken later is er nog niets gebeurd. Of: in elk overleg gaat het over de afdeling hiernaast, die het weer eens niet snapt. Of: het team is zo gezellig dat niemand nog zegt wat er niet goed gaat.
Je ziet het vaak pas als je erop let. En dan zie je het overal.
Bovenstroom en onderstroom
De bovenstroom is wat je ziet: doelen, taken, afspraken. De onderstroom is wat eronder gebeurt: gevoelens, ongeschreven regels, wie zich veilig voelt en wie niet.
Teamcoach Martijn Vroemen beschrijft in zijn Handboek teamcoaching elf patronen die in die onderstroom ontstaan, voortbouwend op bekende namen uit de groepspsychologie zoals Jerry Harvey en Wilfred Bion. Wat zijn indeling zo bruikbaar maakt: bij elk patroon laat hij zien wat het team er stiekem mee wint. Het blijft gezellig. Niemand hoeft zijn nek uit te steken. Niemand hoeft naar zichzelf te kijken. Een patroon houdt zich niet in stand omdat mensen het willen, maar omdat het ergens tegen beschermt.
De elf patronen
1. De Abilene paradox. Iedereen stemt in met een plan waar eigenlijk niemand achter staat, omdat iedereen denkt dat de rest het wil. Lees meer
2. Toeschouwerseffect en social loafing. Iedereen ziet dat er iets moet gebeuren, maar iedereen denkt dat een ander het oppakt. En in een groep doe je ongemerkt net wat minder je best. Lees meer
3. Ja zeggen, nee doen. In het overleg stemt iedereen in, daarna gebeurt er niets. Dit heet ook wel het pocket veto. Lees meer
4. Vechten of vluchten. Een team draait om een lastig onderwerp heen, door van onderwerp te wisselen, alles rationeel uit te leggen of juist steeds de discussie op te zoeken. Lees meer
5. Kliekjes en coalities. Een paar mensen vormen een groep binnen de groep, omdat ze zich daar veiliger of sterker voelen. Lees meer
6. Vijanddenken en zondebokken. Problemen liggen altijd bij een ander: het management, de klant, die ene collega. Lees meer
7. Polarisatie van besluiten. Samen durft een team meer dan ieder apart, en komt het tot extremere besluiten dan iemand alleen zou nemen. Lees meer
8. Collusie. Twee of meer mensen houden elkaar ongemerkt vast in een patroon dat voor allebei werkt, maar niet voor het team. Lees meer
9. Projectie. Wat een team niet bij zichzelf wil zien, ziet het wel bij anderen. Lees meer
10. Regressie en rebellie. Onder spanning gaat een team zich ineens kinderlijk gedragen: grapjes, terugtrekken of dwarsliggen. Lees meer
11. Idealisering van de groep. Het team is zo blij met zichzelf dat kritiek geen ruimte meer krijgt. Gezelligheid wordt belangrijker dan resultaat. Lees meer
Herken je er een paar?
Dat is normaal. Elk team heeft er wel een of twee. Het wordt pas een probleem als een patroon het team gaat bepalen en niemand het meer benoemt. Je hoeft geen coach te zijn om deze patronen te herkennen. Het begint met ze een naam geven.
Wat wij buiten zien
In een vergaderzaal kun je veel wegpraten. Buiten lukt dat minder. Als een team samen een van onze groepsopdrachten moet voltooien, zie je razendsnel wie het voortouw neemt, wie toekijkt, wie met wie overlegt en wat er gebeurt als het misgaat. Dat is waarom wij in de natuur trainen. Niet omdat het leuk is (al is het dat ook), maar omdat de onderstroom daar boven komt. In het gesprek daarna geven we het samen een naam, reflecteren we, en oefenen we direct hoe het team het in de toekomst wel wil aanpakken.
Hoe hangt dit samen met Lencioni?
Misschien ken je het model van Patrick Lencioni, met vijf lagen waarop een team vastloopt: vertrouwen, conflict, betrokkenheid, verantwoordelijkheid en resultaten. Lencioni laat zien waar het team vastloopt. Deze patronen laten zien hoe dat er in de praktijk uitziet. De Abilene paradox is bijvoorbeeld een vorm van angst voor conflicten. Zondebokken zoeken komt vaak voort uit gebrek aan vertrouwen. Lees ons overzicht van het model van Lencioni
Veelgestelde vragen
Wat is teamdynamiek?
Teamdynamiek is hoe mensen in een team op elkaar reageren: wie het woord neemt, wie zich aanpast, hoe er met spanning wordt omgegaan. Het meeste daarvan gebeurt onbewust.
Wat is de onderstroom in een team?
Alles wat niet wordt uitgesproken maar wel invloed heeft: gevoelens, verwachtingen, ongeschreven regels, onderlinge verhoudingen. De bovenstroom is wat er op de agenda staat.
Hoe weet je of je team disfunctioneel is?
Een paar signalen: besluiten worden niet uitgevoerd, dezelfde problemen komen steeds terug, het gaat vaak over anderen in plaats van over het team zelf, of niemand zegt nog iets kritisch. Eén signaal zegt weinig. Als er meerdere tegelijk spelen, is het tijd om er samen naar te kijken.
Kun je deze patronen zelf doorbreken?
Soms wel (lees dan ook zeker het boek!) en soms is het fijn om hulp van buiten te krijgen, omdat je als teamlid zelf onderdeel bent van het patroon.
Zo helpen wij jouw team verder
Wij nemen je team mee naar buiten, laten jullie samen iets ondernemen en kijken daarna eerlijk terug op wat er gebeurde. Zo komt de onderstroom boven, zonder dat het zwaar wordt. Zonder poespas, met veel buitenlucht en een gezonde dosis pret.
Herken je een van deze patronen in je team? Plan een kennismaking, dan kijken we samen wat jullie nodig hebben. Of bekijk ons aanbod voor teamtrainingen, offsites en trajecten.
Bron. Deze reeks is gebaseerd op de elf disfunctionele groepsprocessen uit Handboek teamcoaching van Martijn Vroemen (Boom uitgevers). De indeling en de inzichten over wat elk patroon oplevert zijn van hem, de praktijkvoorbeelden en de koppeling met Lencioni van ons. Wil je echt de diepte in, lees dan het boek: een aanrader voor iedereen die met teams werkt.