Deel 8 van 11 in onze reeks over teampatronen, gebaseerd op Handboek teamcoaching van Martijn Vroemen. Door Rutger de Rijk & Annelies Slijpen, eigenaren van Out of Office Teamtraining.
In het kort
Bij collusie houden twee of meer mensen elkaar ongemerkt vast in een patroon dat voor allebei werkt.
Het ziet er vaak harmonieus uit: ze passen op elkaar als een deksel op een doos.
Juist daarom is het lastig te herkennen, en nog lastiger te doorbreken.
De ene collega neemt altijd de beslissingen, de andere volgt altijd. Ze vullen elkaar perfect aan. Het werkt, zeggen ze. Maar de rest van het team voelt een vaag ongemak. En als je goed kijkt, durft de een nooit iets zelf, en kan de ander nooit iets loslaten.
Wat is collusie?
Een gezonde relatie tussen mensen betekent dat er verbinding is. Soms wordt die verbinding een verstrikking: mensen worden emotioneel afhankelijk van elkaar. Dat heet collusie, een onbewuste samenspanning tussen mensen van wie de behoeften in elkaar haken.
Martijn Vroemen beschrijft in zijn Handboek teamcoaching hoe dit ook op het werk gebeurt. Hij noemt het voorbeeld van iemand die bewonderd wil worden en iemand die graag bewondert. Een collusie kan een tijd lang prettig en productief zijn, maar ook ongemerkt verstikkend worden. Op een gegeven moment weten de betrokkenen niet meer welk gedrag van henzelf is, en wat vanwege de ander.
Een team kan ook als geheel colluderen. Vroemen noemt dat groepsvoelen: het team voelt als één geheel, en wie daar niet in meegaat, valt buiten de boot. Zelfs een onschuldig "samen ergens voor staan" kan zo gaan knellen.
Zo herken je het in je team
Twee of meer mensen lijken onafscheidelijk, er komt geen speld tussen.
Anderen voelen een ongemak dat ze moeilijk kunnen benoemen.
Het voelt soms als een toneelstuk: iedereen speelt zijn vaste rol.
Nieuwe collega's ergeren zich aan de familiecultuur.
Wie zich eraan onttrekt, krijgt te maken met spanning of zelfs uitsluiting.
Wat het team ermee wint
Iedereen komt aan zijn trekken. De een krijgt bewondering, de ander richting. De angst om tekort te komen of tekort te schieten wordt vermeden. Dat is precies waarom het blijft bestaan: het lost voor beide kanten iets op. Alleen niet voor het team.
Wat helpt?
Kijk naar rollen, niet naar mensen. Vraag: welke vaste rollen hebben we in dit team? Wie neemt altijd het woord, wie volgt altijd, wie redt altijd? En wat gebeurt er als iemand eens een andere rol pakt?
Doorbreek vaste duo's. Laat mensen samenwerken met collega's met wie ze dat normaal niet doen. Dan wordt zichtbaar wat iedereen zelf kan.
Neem nieuwkomers serieus. Als nieuwe collega's iets benoemen wat jullie zelf niet meer zien, luister dan. Zij kijken nog van buiten.
Haal hulp van buiten. Collusie is lastig te zien als je er zelf in zit. Iemand van buiten heeft daar minder last van.
Wat wij buiten zien
Als we een team in duo's laten wandelen, zien we vaak dat twee collega's die altijd samen optrekken, ook nu samen willen. Ze vullen elkaar perfect aan, maar de rest van het team weet opvallend weinig van ze. Als we de duo's anders indelen, merken we dat beide personen ineens anders praten. Vaak opener. Dat is meestal het begin van een goed gesprek, ook voor het duo zelf.
Wat de wetenschap zegt
Het begrip collusie komt van de Zwitserse psychiater Jürg Willi, die het in de jaren zeventig beschreef voor partnerrelaties. Manfred Kets de Vries, hoogleraar leiderschap, liet zien dat hetzelfde gebeurt tussen leiders en medewerkers. Odette Moeskops werkte het thema verder uit voor groepen.
En de leider?
Leidinggevenden zitten vaak zelf in een collusie, zonder het te merken. De leider die graag gered wordt en de medewerker die graag redt. De leider die bewonderd wil worden en het team dat bewondert. Vraag jezelf af: met wie heb ik een vaste dans? En wat zou er gebeuren als ik eens een andere stap zet?
Probeer dit maandag
Laat in je volgende overleg iemand anders de leiding nemen dan normaal. Of vraag een collega die vaak volgt om als eerste zijn mening te geven. Kijk wat er gebeurt, en bespreek het daarna.
Veelgestelde vragen
Wat is collusie in een team?
Een onbewuste samenspanning tussen mensen van wie de behoeften in elkaar haken, waardoor ze elkaar vasthouden in vaste rollen.
Is collusie altijd slecht?
Niet altijd. Een collusie kan een tijd productief zijn. Het wordt een probleem als mensen er niet meer uit kunnen en het team er last van krijgt.
Hoe doorbreek je collusie?
Door vaste rollen zichtbaar te maken, samenstellingen te wisselen en signalen van nieuwkomers serieus te nemen. Vaak helpt iemand van buiten.
Verband met Lencioni
Collusie maakt het moeilijk om elkaar aan te spreken. Wie in een vaste rol zit, zegt geen dingen die de dans verstoren. Patrick Lencioni noemt dat het ontlopen van verantwoordelijkheid. Lees meer over elkaar aanspreken in een team
Volgende patroon
In deel 9 gaat het over projectie: wat een team niet bij zichzelf wil zien, ziet het wel bij anderen. Bekijk alle 11 teampatronen
Zo helpen wij jouw team verder
Buiten vallen vaste rollen sneller op, en kun je ze makkelijker eens omdraaien. Bij Out of Office laten we jullie samen iets ondernemen en kijken we daarna wie welke rol pakte. Zonder poespas, met veel buitenlucht en een gezonde dosis pret.
Herken je dit in je team? Plan een kennismaking, dan kijken we samen wat jullie nodig hebben. Of bekijk ons aanbod voor teamtrainingen, offsites en trajecten.
Bron. Deze blog is gebaseerd op de elf disfunctionele groepsprocessen uit Handboek teamcoaching van Martijn Vroemen (Boom uitgevers). De praktijkvoorbeelden en de koppeling met Lencioni zijn van ons. Wil je de diepte in, lees dan het boek: een aanrader voor iedereen die met teams werkt.