Deel 9 van 11 in onze reeks over teampatronen, gebaseerd op Handboek teamcoaching van Martijn Vroemen. Door Rutger de Rijk & Annelies Slijpen, eigenaren van Out of Office Teamtraining.
In het kort
Bij projectie ziet een team bij anderen wat het bij zichzelf niet wil zien.
Het gebeurt vooral als er stevige oordelen en emoties zijn over een ander.
De vraag die helpt: wat zegt dit over ons?
"Die afdeling komt nooit haar afspraken na." Het team is er boos over, en niet een beetje. Maar als je even doorvraagt, blijkt het team zelf ook regelmatig deadlines te missen. Daar wordt alleen niet over gepraat.
Wat is projectie?
Projectie is een bekend begrip uit de psychologie: je schrijft iets van jezelf toe aan een ander. Niet alleen mensen doen dat, ook teams. Martijn Vroemen noemt het in zijn Handboek teamcoaching een speciale vorm van groepsdenken. Vooral als het team belang heeft bij de saamhorigheid, worden projecties door iedereen overgenomen. Ze worden verwoord als ergernis, of gericht op iemand die net buiten de groep staat.
Projecties gaan vaak over de teamleider of de coach, of over een andere groep, zoals het management of een concurrerend team. Daardoor ontstaan wij-zij-gevoelens. En wie geprojecteerd wordt, kan zich er ongemerkt naar gaan gedragen. De manager die steeds hoort dat hij nooit luistert, gaat zich verharden.
Zo herken je het in je team
Het team heeft stevige oordelen over een ander, vaak met veel emotie.
Bij bepaalde onderwerpen kijkt het team niet naar zichzelf.
Tekortkomingen worden wel bij anderen gezien, niet bij het eigen team.
Iemand krijgt een vaste rol toegeschreven: de boosdoener, of juist de held of redder.
Gesprekken over "hen" duren langer dan gesprekken over "ons".
Wat het team ermee wint
Je hoeft niet naar jezelf te kijken. Dat is misschien te pijnlijk, of het team weet niet hoe. Vaak is er te weinig veiligheid of vaardigheid om samen de minder mooie kanten onder ogen te zien. Dan is het fijn als die kanten bij een ander liggen.
Wat helpt?
Wees alert op sterke emoties. Boosheid, verontwaardiging, grote teleurstelling of juist enorme opluchting over een ander zijn signalen. Vraag je af wat er onder zit.
Draai de vraag om. "We vinden dat zij hun afspraken niet nakomen. Hoe zit dat bij ons?" Niet als beschuldiging, maar uit nieuwsgierigheid.
Maak verwachtingen expliciet. Veel projectie gaat over wat we denken dat een ander van ons vindt of verwacht. Vraag het gewoon na.
Maak het veilig om naar jezelf te kijken. Begin met wat goed gaat, en ga dan pas naar wat beter kan.
Wat wij buiten zien
We werken vaak met omgekeerde petten. De leidinggevende zegt wat hij denkt dat het team van hem verwacht, en het team zegt wat het denkt dat de leidinggevende van hen verwacht. Daarna checken we samen: klopt dat? Wat we vaak zien: wat het team over de leidinggevende zegt, gaat opvallend vaak over wat het team zelf lastig vindt. Dat benoemen is meestal genoeg om het gesprek een andere kant op te laten gaan.
Wat de wetenschap zegt
Projectie werd als afweermechanisme beschreven door Sigmund Freud, en later uitgewerkt door zijn dochter Anna Freud. Wilfred Bion en anderen lieten zien dat ook groepen projecteren. In coaching heet een verwante vorm overdracht: een team reageert op de coach of leider alsof die iemand anders is, bijvoorbeeld een vroegere baas.
En de leider?
Als leidinggevende ben je een makkelijk doelwit voor projectie. Dat is niet altijd terecht, maar het is wel informatie. Vraag je af: wat zegt dit over hoe het team zich voelt? En wees ook eerlijk over je eigen projecties. Wat vind jij van het team, en hoeveel daarvan gaat eigenlijk over jou?
Probeer dit maandag
Schrijf de laatste drie klachten op die je team had over iemand buiten het team. Bespreek ze één voor één met de vraag: in hoeverre geldt dit ook voor ons? Houd het licht. Het doel is niet schuld, maar inzicht.
Veelgestelde vragen
Wat is projectie in een team?
Het verschijnsel dat een team eigen tekortkomingen of gevoelens toeschrijft aan anderen, zoals het management of een andere afdeling.
Hoe herken je projectie?
Aan sterke oordelen en emoties over een ander, terwijl het team bij hetzelfde onderwerp niet naar zichzelf kijkt.
Wat is het verschil tussen projectie en een zondebok zoeken?
Ze liggen dicht bij elkaar. Bij een zondebok krijgt één persoon of groep de schuld. Bij projectie zie je je eigen eigenschappen bij een ander. Vaak gaan ze samen.
Verband met Lencioni
Projectie gedijt waar te weinig vertrouwen is om eerlijk naar jezelf te kijken. Dat is volgens Patrick Lencioni de basis van elk sterk team. Lees meer over gebrek aan vertrouwen in je team
Volgende patroon
In deel 10 gaat het over regressie en rebellie: als een team zich onder spanning ineens kinderlijk gaat gedragen. Bekijk alle 11 teampatronen
Zo helpen wij jouw team verder
Buiten, weg van het kantoor, is het makkelijker om eerlijk naar jezelf te kijken. Bij Out of Office zorgen we voor de ruimte en de veiligheid om dat samen te doen. Zonder poespas, met veel buitenlucht en een gezonde dosis pret.
Herken je dit in je team? Plan een kennismaking, dan kijken we samen wat jullie nodig hebben. Of bekijk ons aanbod voor teamtrainingen, offsites en trajecten.
Bron. Deze blog is gebaseerd op de elf disfunctionele groepsprocessen uit Handboek teamcoaching van Martijn Vroemen (Boom uitgevers). De praktijkvoorbeelden en de koppeling met Lencioni zijn van ons. Wil je de diepte in, lees dan het boek: een aanrader voor iedereen die met teams werkt.