Deel 1 van 5 in onze reeks over de vijf frustraties van teamwork van Patrick Lencioni. Door Rutger de Rijk, oprichter van Out of Office. Samen met Annelies Slijpen en ons trainersteam trainen we teams in de natuur, van kleine teams tot grote organisaties.
In het kort
Volgens Patrick Lencioni is vertrouwen de onderste laag van een sterk team. Zonder vertrouwen werkt de rest niet.
Hij bedoelt het vertrouwen om te laten zien wat er niet goed gaat: een fout, een twijfel, een hulpvraag.
Dat bouw je door elkaar echt te leren kennen en samen iets mee te maken. De leider gaat voor.
Een teamdag met een team van een grote organisatie. In het gesprek na de opdracht vertelt de manager iets wat ze nog nooit had durven delen: ze heeft al twintig jaar slaapproblemen. Het had veel invloed op haar energie en haar werk, maar haar team wist er niks van.
Even was het stil. En toen ontstond er ruimte. Een deel van het team herkende het, de een meer dan de ander. Maar vooral kwam er begrip, en gingen collega's meteen meedenken over hoe het werk beter bij haar kon passen.
Zo'n moment vergeet je niet. En het is precies waar Patrick Lencioni het over heeft als hij vertrouwen onderaan zijn piramide zet.
Wat bedoelt Lencioni met vertrouwen?
Meestal bedoelen we met vertrouwen: ik weet dat jij goed werk levert, want dat deed je altijd al. Prima, maar volgens Lencioni is dat niet genoeg voor een sterk team.
Hij heeft het over het vertrouwen om te laten zien wat er niet goed gaat. Dat je gewoon kunt zeggen "ik heb het verkeerd gedaan", "dit kan ik niet zo goed" of "kun je me even helpen?", zonder dat het tegen je wordt gebruikt. Pas dan hoef je niet meer op je hoede te zijn, en gaat je energie naar het werk in plaats van naar het beschermen van je reputatie.
Dat klinkt makkelijker dan het is. De meesten van ons hebben op school en in ons werk juist geleerd om sterk over te komen en ons te meten met anderen. Teams die dat niet afleren, betalen daar een flinke prijs voor: veel om elkaar heen draaien, vergaderingen waar niemand zin in heeft en mensen die vertrekken.
Zo herken je een gebrek aan vertrouwen
Fouten en zwakke plekken worden verstopt.
Mensen vragen niet om hulp, en bieden het ook niet aan buiten hun eigen terrein.
Er worden snel conclusies getrokken over waarom iemand iets doet.
Je weet eigenlijk weinig van elkaar.
Vergaderingen voelen als een verplichting.
Wat helpt?
Vertrouwen bouw je niet in één middag. Het groeit door afspraken na te komen, elkaar echt te leren kennen en samen dingen mee te maken. Lencioni geeft een paar manieren om dat te versnellen: elkaar iets persoonlijks vertellen, benoemen wat iedere collega toevoegt aan het team, en elkaars voorkeuren leren kennen met een persoonlijkheidsprofiel.
Over teamactiviteiten is hij kritisch. Klimmen en andere activiteiten buiten zijn leuk, schrijft hij, maar het vertaalt zich niet altijd naar het werk. Daar geven we hem helemaal gelijk in. Een dag buiten werkt pas echt als je daarna samen terugkijkt: wat zagen we gebeuren, en wat betekent dat voor maandagochtend? Daarom zit er in al onze trainingen verdieping na de actie. Het moment met de manager ontstond ook niet tijdens de opdracht, maar in het gesprek erna.
Wat de wetenschap zegt
Wat Lencioni vertrouwen noemt, heet in de psychologie psychologische veiligheid: het gevoel in een team dat je een risico mag nemen tegenover elkaar. Een vraag stellen, een fout toegeven, een idee roepen dat nog niet af is. Hoogleraar Amy Edmondson van Harvard onderzoekt dit al sinds de jaren negentig. En toen Google in een groot onderzoek (Project Aristotle) uitzocht wat hun beste teams anders deden, kwam precies dit bovenaan: psychologische veiligheid voorspelde het best hoe goed een team werkte.
Twee misverstanden ruimen we graag even op. Kwetsbaar zijn betekent niet dat je alles moet delen. Het gaat om wat ertoe doet voor het werk en de samenwerking. En veilig is niet hetzelfde als aardig. In een veilig team mag het juist schuren, omdat je weet dat het niet tegen je wordt gebruikt.
En de leider?
De leider gaat voor. Durf jij als leidinggevende te zeggen dat je iets niet weet of dat je ernaast zat, dan krijgen anderen de ruimte om dat ook te doen. Zorg ook dat niemand wordt afgestraft als hij zich kwetsbaar opstelt. En meen het: gespeelde kwetsbaarheid is een van de snelste manieren om vertrouwen kwijt te raken.
Probeer dit maandag
Begin je volgende teamoverleg met een rondje van tien minuten. Iedereen beantwoordt drie vragen: Waar ben je opgegroeid? Wat was je eerste baan? En wat was je slechtste baan, en waarom? Klinkt onschuldig, maar je gaat elkaar echt anders zien, als mensen met een eigen verhaal. Lencioni vindt het verbazend hoe weinig collega's vaak van elkaar weten. En jij als leidinggevende begint.
Veelgestelde vragen
Wat is het model van Lencioni?
Patrick Lencioni beschrijft in De vijf frustraties van teamwork vijf lagen waarop teams vastlopen: gebrek aan vertrouwen, angst voor conflicten, gebrek aan betrokkenheid, het ontlopen van verantwoordelijkheid en te weinig aandacht voor resultaten. Elke laag bouwt voort op de vorige. Lees ons overzicht van alle vijf de lagen
Waarom staat vertrouwen onderaan?
Zonder vertrouwen durf je het niet met elkaar oneens te zijn, en dan lopen de lagen erboven ook vast. Wie de ander niet vertrouwt, houdt zijn mening voor zich.
Hoe bouw je snel vertrouwen in een nieuw team?
Door elkaar persoonlijk te leren kennen en samen iets mee te maken, het liefst buiten de vaste werkplek. En door een leidinggevende die zelf het goede voorbeeld geeft.
Naar de volgende laag
Vertrouw je elkaar, dan durf je het ook oneens te zijn. Daarover gaat deel 2: de angst voor conflicten.
Zo zie je dit in de praktijk
Projectie: wat jullie over anderen zeggen, zegt iets over jullie
Regressie en rebellie: als je team zich ineens kinderlijk gedraagt
Zo helpen wij jouw team verder
Vertrouwen bouw je niet met een presentatie op maandagochtend. Wel door samen iets mee te maken en daarna eerlijk terug te kijken. En dat is precies ons straatje. We nemen je team mee naar buiten, jullie gaan samen iets aan, en daarna zorgen we voor verdieping die je de week erna nog merkt. Diepgang zonder poespas, met veel buitenlucht en meestal ook veel gelach.
Benieuwd waar jouw team staat op de piramide van Lencioni? Plan een kennismaking, dan kijken we samen welke laag bij jullie aandacht verdient. Of bekijk ons aanbod voor teamtrainingen, offsites en trajecten.
Happy teams are built outside!
Deze blog is gebaseerd op het model uit De vijf frustraties van teamwork (The Five Dysfunctions of a Team) van Patrick Lencioni. Een aanrader voor iedereen die met teams werkt.