Deel 10 van 11 in onze reeks over teampatronen, gebaseerd op Handboek teamcoaching van Martijn Vroemen. Door Rutger de Rijk & Annelies Slijpen, eigenaren van Out of Office Teamtraining.
In het kort
Onder spanning kan een team terugvallen in kinderlijk gedrag: clownerie, terugtrekken, dwarsliggen of juist te gehoorzaam zijn.
Het is een signaal dat het team zich niet veilig voelt.
Eerst rust en veiligheid geven werkt beter dan meteen corrigeren.
Het gesprek wordt net spannend. Dan maakt iemand een grap, de hele groep ligt dubbel. Een ander kijkt op zijn telefoon. Een derde zegt: "Ik doe hier niet aan mee." Vijf minuten later is het onderwerp verdwenen.
Wat is regressie?
Uit de kinderpsychologie ken je het voorbeeld van een kind dat weer gaat bedplassen als er thuis veel spanning is. Het valt terug naar een eerder stadium. Teams kunnen dat ook. Martijn Vroemen beschrijft in zijn Handboek teamcoaching hoe oude thema's dan terugkomen, op een wat overdreven toon. Doe ik hier wel aan mee? Wie is hier eigenlijk de baas? Of er komen ineens heftige emoties: kinderlijk boos, kinderlijk verdrietig, stampvoeten en weglopen.
Regressie kan ook betekenen dat een team zich bovenmatig afhankelijk maakt van iets of iemand. Van hard werken, van strakke procedures, of van een leider of coach die alles moet oplossen. Of juist het omgekeerde: tegenafhankelijk, als een opstandig kind. Lekker niet doen wat de juf zegt. Of wel, maar dan overdreven gehoorzaam.
Zo herken je het in je team
Bij spannende momenten komen er grapjes, clownerie of vet gelach.
Mensen trekken zich terug: telefoon erbij, armen over elkaar.
Er wordt dwarsgelegen, of juist overdreven braaf meegedaan.
Het team verwacht dat de leider alles oplost.
Emoties zijn heftiger dan de situatie lijkt te rechtvaardigen.
Wat het team ermee wint
Afstand van een onprettige werkelijkheid. Geen conflict, maar ook geen verantwoordelijkheid. Het team voelt zich misschien bedreigd, of juist betutteld en niet serieus genomen. Kinderlijk gedrag is dan een manier om je te beschermen.
Wat helpt?
Schrik niet van tegenwind. De eerste stap is laten zien dat je niet schrikt. Blijf rustig, ook als het onrustig wordt.
Werk eerst aan veiligheid. De neiging is om terug te grijpen op de afspraken: "We hadden toch gezegd dat...". Beter is eerst zorgen dat het team zich weer veilig voelt. Pas dan kan het gesprek verder.
Vraag wat er speelt. "Ik merk dat er veel gelachen wordt nu het hierover gaat. Wat gebeurt er?" Vriendelijk, nieuwsgierig.
Behandel mensen als volwassenen. Wie zich betutteld voelt, gaat zich kinderlijk gedragen. Geef verantwoordelijkheid terug.
Wat wij buiten zien
Bij een stil moment, zoals een mini quest waarin iedereen tien minuten alleen op een plek in de natuur zit, of een zintuigenoefening, zien we regelmatig dat er gegiecheld wordt, iemand zijn telefoon pakt of zegt "dit is niks voor mij". Dat is geen onwil. Het is spannend om even niets te doen en bij jezelf te zijn. Wij benoemen altijd vooraf dat alles een uitnodiging is en niets verplicht. Juist daardoor doen de meeste mensen uiteindelijk wel mee.
Wat de wetenschap zegt
Regressie werd beschreven als afweermechanisme door Sigmund en Anna Freud. Wilfred Bion zag in groepen de basisaanname van afhankelijkheid: een groep die zich gedraagt alsof één persoon alles moet oplossen. Bion introduceerde ook het begrip containment: iemand die spanning kan opvangen en verdragen, zodat de groep weer kan denken.
En de leider?
Bij regressie staat je eigen rol op het spel, en dat maakt het lastig. Je wordt uitgedaagd of juist overdreven gevolgd. Ga er niet tegenin en neem het niet persoonlijk. Bied rust, laat zien dat je niet wegloopt, en geef het team zijn verantwoordelijkheid terug.
Probeer dit maandag
Let in je volgende overleg op het moment dat er een grap valt bij een serieus onderwerp. Benoem het rustig: "Mooi dat we kunnen lachen. Wat maakt dit onderwerp lastig?" Kijk wat er gebeurt.
Veelgestelde vragen
Wat is regressie in een team?
Het terugvallen in kinderlijk gedrag onder spanning, zoals clownerie, terugtrekken, dwarsliggen of overdreven afhankelijkheid van de leider.
Waarom gedraagt een team zich kinderlijk?
Meestal omdat het zich bedreigd, betutteld of niet serieus genomen voelt. Het is een manier om zich te beschermen.
Hoe ga je om met weerstand in een team?
Niet door ertegenin te gaan, maar door rust en veiligheid te bieden, nieuwsgierig te vragen wat er speelt en het team als volwassenen te behandelen.
Verband met Lencioni
Regressie is een signaal van te weinig veiligheid. Patrick Lencioni zet dat vertrouwen onderaan zijn piramide: zonder vertrouwen werkt de rest niet. Lees meer over gebrek aan vertrouwen in je team
Volgende patroon
In deel 11 gaat het over idealisering: als een team zo blij is met zichzelf dat kritiek geen ruimte meer krijgt. Bekijk alle 11 teampatronen
Zo helpen wij jouw team verder
Buiten mag spanning er zijn, zonder dat het zwaar wordt. Bij Out of Office bouwen we een dag zo op dat het team zich eerst veilig voelt, en dan pas de diepte in gaat. Zonder poespas, met veel buitenlucht en een gezonde dosis pret.
Herken je dit in je team? Plan een kennismaking, dan kijken we samen wat jullie nodig hebben. Of bekijk ons aanbod voor teamtrainingen, offsites en trajecten.
Bron. Deze blog is gebaseerd op de elf disfunctionele groepsprocessen uit Handboek teamcoaching van Martijn Vroemen (Boom uitgevers). De praktijkvoorbeelden en de koppeling met Lencioni zijn van ons. Wil je de diepte in, lees dan het boek: een aanrader voor iedereen die met teams werkt.