Deel 7 van 11 in onze reeks over teampatronen, gebaseerd op Handboek teamcoaching van Martijn Vroemen. Door Rutger de Rijk & Annelies Slijpen, eigenaren van Out of Office Teamtraining.
In het kort
In een groep komen mensen vaak tot extremere besluiten dan ieder apart zou nemen.
Dat gebeurt als de behoefte aan eensgezindheid belangrijker wordt dan de kwaliteit van het besluit.
Een besluit wordt beter als tegengeluid welkom is, ook als het even ongezellig wordt.
Het begint met een redelijk idee. Iemand voegt er iets aan toe, een ander gaat nog een stapje verder. Iedereen is enthousiast. Aan het eind van het overleg ligt er een plan dat veel groter en riskanter is dan wat iemand er vooraf van had gedacht. En niemand weet meer precies hoe het zo gekomen is.
Wat is groepspolarisatie?
Martijn Vroemen beschrijft in zijn Handboek teamcoaching hoe groepen die behoefte hebben aan saamhorigheid, die soms via de inhoud zoeken. Iedereen bevestigt elkaar, de argumenten worden steeds gelijksoortiger, tegengeluid krijgt steeds minder ruimte. De kwaliteit van het besluit wordt opgeofferd aan het gevoel van eenheid.
Een bekende vorm is de risky shift: een groep neemt na een discussie een extremer standpunt in dan de mensen vooraf hadden. Soms riskanter, soms juist voorzichtiger, maar in ieder geval verder van het midden. In sommige groepen heb je bovendien een hogere status als je risico neemt. Het is stoer.
Polarisatie kan ook binnen een groep ontstaan: twee kampen die na een discussie nog verder uit elkaar staan dan ervoor.
Zo herken je het in je team
Het team neemt riskantere of extremere besluiten dan normaal.
Er worden veel argumenten genoemd, maar weinig worden kritisch bekeken.
Twijfel uitspreken voelt als spelbreker zijn.
Er hangt een sfeer van bravoure: alles kan.
Of juist: twee kampen staan na elke discussie verder uit elkaar.
Wat het team ermee wint
Een gevoel van eenheid. Samen sta je sterk, en de gevolgen zijn immers voor iedereen. Dat voelt minder eng dan alleen een besluit nemen. Het nadeel: niemand voelt zich verantwoordelijk als het misgaat, en het besluit is zelden het beste dat er lag.
Wat helpt?
Laat mensen eerst alleen nadenken. Vraag iedereen vóór de discussie zijn eigen standpunt op te schrijven. Vergelijk na afloop: is het groepsbesluit veel extremer dan het gemiddelde?
Wijs een advocaat van de duivel aan. Geef iemand expliciet de rol om tegenargumenten te zoeken. Dan is tegenspraak geen spelbreken meer, maar een taak.
Neem een nacht. Bij grote besluiten: neem het besluit niet in hetzelfde overleg als waarin het enthousiasme ontstond.
Vraag naar het slechtste scenario. "Stel dat dit over een jaar mislukt is. Wat is er dan gebeurd?"
Wat wij buiten zien
Zodra er een ander team naast staat, zien we groepen vaak de riskantste aanpak kiezen. Bij de vuurproef bijvoorbeeld: alles in één keer, geen plan B, "we gaan ze verslaan". Niemand zegt dat het misschien slimmer is om eerst klein te beginnen. In het gesprek daarna vragen we wie er twijfels had. Dan blijkt vaak dat meer mensen het anders hadden gedaan, maar het niet durfden te zeggen in de vaart van het moment.
Wat de wetenschap zegt
In 1961 ontdekte student James Stoner dat groepen na een discussie riskantere keuzes maakten dan de leden vooraf apart. Later bleek het breder: Serge Moscovici en Marisa Zavalloni lieten in 1969 zien dat groepen hun bestaande neiging versterken, welke kant die ook op gaat. David Myers en George Bishop deden er in de jaren zeventig veel onderzoek naar. Het heet sindsdien groepspolarisatie.
Het lijkt op groepsdenken van Irving Janis: een groep die zo graag eensgezind is, dat kritisch denken ondersneeuwt.
En de leider?
Als leidinggevende kun je het enthousiasme makkelijk aanwakkeren, en dat is soms ook goed. Maar wees je ervan bewust dat jouw instemming het tegengeluid nog kleiner maakt. Wacht met je eigen mening tot iedereen heeft gesproken, en vraag expliciet naar twijfels.
Probeer dit maandag
Laat bij het volgende grote besluit iedereen eerst op een briefje schrijven wat hij zelf zou kiezen, en hoe zeker hij is van 1 tot 10. Leg de briefjes naast het groepsbesluit. Zit er veel verschil tussen, bespreek dat dan.
Veelgestelde vragen
Wat is groepspolarisatie?
Het verschijnsel dat een groep na een discussie een extremer standpunt inneemt dan de groepsleden vooraf apart hadden.
Wat is een risky shift?
Een vorm van groepspolarisatie waarbij een groep riskantere besluiten neemt dan ieder individueel zou doen.
Wat is het verschil met groepsdenken?
Bij groepsdenken gaat het om de druk om het eens te zijn, waardoor kritiek verdwijnt. Groepspolarisatie gaat over het effect daarvan: besluiten schuiven naar een uiterste.
Verband met Lencioni
Polarisatie lijkt op betrokkenheid, maar is het niet. Volgens Patrick Lencioni ontstaat echte betrokkenheid pas als iedereen zijn mening heeft kunnen geven, ook de twijfels. Lees meer over gebrek aan betrokkenheid in je team
Volgende patroon
In deel 8 gaat het over collusie: als een samenwerking zo goed past, dat hij het team gaat tegenwerken. Bekijk alle 11 teampatronen
Zo helpen wij jouw team verder
Buiten merk je snel hoe een team besluiten neemt onder druk. Bij Out of Office laten we jullie samen keuzes maken en kijken we daarna wat er gebeurde. Zonder poespas, met veel buitenlucht en een gezonde dosis pret.
Herken je dit in je team? Plan een kennismaking, dan kijken we samen wat jullie nodig hebben. Of bekijk ons aanbod voor teamtrainingen, offsites en trajecten.
Bron. Deze blog is gebaseerd op de elf disfunctionele groepsprocessen uit Handboek teamcoaching van Martijn Vroemen (Boom uitgevers). De praktijkvoorbeelden en de koppeling met Lencioni zijn van ons. Wil je de diepte in, lees dan het boek: een aanrader voor iedereen die met teams werkt.