Deel 5 van 11 in onze reeks over teampatronen, gebaseerd op Handboek teamcoaching van Martijn Vroemen. Door Rutger de Rijk & Annelies Slijpen, eigenaren van Out of Office Teamtraining.
In het kort
In veel teams ontstaan kliekjes: een paar mensen die een groep binnen de groep vormen.
De kern is bijna altijd dat mensen het in de subgroep beter hebben, qua veiligheid, status of invloed.
"We moeten één team zijn" roepen helpt niet. Kijken naar waarom de subgroep nodig is wel.
Bij de lunch zitten altijd dezelfde vier aan één tafel. In het overleg kijken ze elkaar aan voordat ze iets zeggen. Besluiten lijken al genomen voordat het overleg begint. De rest van het team voelt zich een buitenstaander in zijn eigen team.
Waarom ontstaan kliekjes?
Martijn Vroemen noemt in zijn Handboek teamcoaching verschillende oorzaken. Soms voelt niet iedereen zich welkom en is er te weinig verbinding in het team als geheel. Soms is er te weinig veiligheid, en zoeken mensen houvast bij een kleinere groep die wel vertrouwd voelt.
Een ander type subgroep ontstaat als een deel van het team vooruit wil, en zich afsplitst van de rest die nog twijfelt. En in teams met veel conflict worden subgroepen coalities: machtsblokken die elkaar in de weg zitten.
Wat ze gemeen hebben: mensen denken het in de subgroep beter te hebben dan in het hele team. Meer status, meer invloed, meer veiligheid.
Zo herken je het in je team
Dezelfde mensen zoeken elkaar steeds op, bij de lunch, in de app, bij een groepsopdracht.
Informatie gaat via een kleine kring, de rest hoort het later.
In het overleg wordt gesproken namens "wij" en "zij" binnen het eigen team.
Nieuwe collega's vinden moeilijk aansluiting.
Er wordt over elkaar gepraat in plaats van met elkaar.
Wat het team ermee wint
De subgroep biedt veiligheid en houvast. Je hoeft je niet bloot te geven aan het hele team. En je hoeft het lastige gesprek niet aan te gaan: de confrontatie blijft uit. Het eigen belang krijgt voorrang boven het teambelang, en dat voelt in eerste instantie prettig.
Wat helpt?
Duw niet op de bovenstroom. Roepen dat iedereen één team moet zijn, werkt niet. Vraag liever: wat maakt dat mensen elkaar in kleinere groepjes opzoeken? Wat missen ze in het hele team?
Laat zien wat het doet. Verbinden met een paar mensen betekent altijd dat je anderen buitensluit. Niet iedereen is zich daarvan bewust. Dat zichtbaar maken kan een pijnlijk gesprek zijn, voor beide kanten.
Blijf weg van schuld. De kliek wil zichzelf niet zien als arrogant, de rest wil zichzelf niet zien als achterblijvers. Praat over het patroon, niet over wie fout zit.
Meng bewust. Wissel samenstellingen van werkgroepen, laat mensen eens samenwerken met wie ze normaal weinig spreken.
Wat wij buiten zien
Als mensen bij een opdracht zelf groepjes mogen maken, zien we vaak dezelfde collega's elkaar meteen opzoeken. Daarom delen we de groep meestal in met een spel, bijvoorbeeld een polonaise die we op een willekeurig moment doorknippen, of een line-up op hoe lang je bij de organisatie werkt. Dat voelt luchtig, maar het effect is groot: mensen werken samen met collega's die ze nauwelijks kennen, en ontdekken hoe dat gaat.
Wat de wetenschap zegt
De sociale identiteitstheorie van Henri Tajfel en John Turner uit de jaren zeventig laat zien hoe snel mensen zich identificeren met een groep, en hoe snel ze die groep gaan bevoordelen boven anderen. In experimenten was een willekeurige indeling al genoeg om mensen hun eigen groepje te laten voortrekken. Een kliek binnen een team werkt op dezelfde manier.
En de leider?
Als leidinggevende ben je zelf ook vaak onderdeel van een subgroep, of word je zo gezien. Let op met wie jij informeel overlegt voordat iets in het team komt. Zorg dat informatie voor iedereen tegelijk komt, en vraag in het overleg bewust de mensen die minder vaak het woord nemen.
Probeer dit maandag
Maak bij het volgende overleg of de volgende werkgroep bewust een andere samenstelling dan normaal. Leg uit waarom: niet om iemand te straffen, maar om elkaar beter te leren kennen.
Veelgestelde vragen
Waarom ontstaan kliekjes op het werk?
Meestal omdat mensen zich in een kleinere groep veiliger voelen, meer invloed hebben of meer erkenning krijgen dan in het hele team.
Zijn kliekjes altijd slecht?
Nee, collega's die het goed met elkaar kunnen vinden zijn prima. Het wordt een probleem als de subgroep belangrijker wordt dan het team, en anderen zich buitengesloten voelen.
Hoe pak je kliekjes in een team aan?
Niet door te roepen dat iedereen één team moet zijn, maar door te onderzoeken wat mensen in de subgroep zoeken en dat in het hele team mogelijk te maken.
Verband met Lencioni
Kliekjes raken aan twee lagen van Patrick Lencioni. Onderaan: een gebrek aan vertrouwen in het hele team. Bovenaan: als het belang van de subgroep belangrijker wordt dan het teamresultaat. Lees meer over teamresultaten boven eigen doelen
Volgende patroon
In deel 6 gaat het over vijanddenken en zondebokken: als het probleem altijd bij een ander ligt. Bekijk alle 11 teampatronen
Zo helpen wij jouw team verder
Buiten werk je samen met mensen die je op kantoor nauwelijks spreekt. Bij Out of Office zorgen we dat iedereen elkaar tegenkomt, en kijken we daarna samen wat dat oplevert. Zonder poespas, met veel buitenlucht en een gezonde dosis pret.
Herken je dit in je team? Plan een kennismaking, dan kijken we samen wat jullie nodig hebben. Of bekijk ons aanbod voor teamtrainingen, offsites en trajecten.
Bron. Deze blog is gebaseerd op de elf disfunctionele groepsprocessen uit Handboek teamcoaching van Martijn Vroemen (Boom uitgevers). De praktijkvoorbeelden en de koppeling met Lencioni zijn van ons. Wil je de diepte in, lees dan het boek: een aanrader voor iedereen die met teams werkt.